YUROM Centar: Zakon „Svoj na svome“ ne rešava problem romskih naselja – potrebno posebno zakonsko rešenje

YUROM Centar održaće konferenciju za medije 13. februara 2026. godine na kojoj će predstaviti rezultate desetogodišnjeg monitoringa ozakonjenja kuća u romskim naseljima u Srbiji, sprovođenog u periodu od 2015. do 2025. godine. Tom prilikom biće ponovo predstavljen i Prednacrt zakona o legalizaciji održivih neformalnih romskih naselja iz 2014. godine, koji, prema oceni ove organizacije, nudi sistemska i dugoročna rešenja.

Prednacrt Zakona o legalizaciji održivih romskih naselja (u daljem tekstu: Prednacrt zakona) treba da reguliše uslove, postupak i način legalizacije održivih neformalnih romskih naselja, kao prvu fazu unapređenja stambenih uslova Roma, omogućavajući kasnije ozakonjenje pojedinačnih objekata u skladu sa Zakonom iz 2025. godine. Održivo naselje definiše se kao ono sa više od 100 romskih stanovnika, izgrađeno pre 1971. godine, od trajnih materijala, fokusirajući se na naselja sa dugom istorijom i dokazanom otpornošću.

Naselje nije održivo ako je na nepodobnom zemljištu (klizišta, kontaminirano, močvare), u privatnoj tuđoj svojini, u zaštićenim zonama prirode, kulture ili infrastrukture (vojni objekti, aerodromi, autoputevi). Legalizacija naselja nije automatska za pojedinačne objekte, već preduslov za njihovo ozakonjenje.

Proces uključuje lokalne samouprave kao glavne aktere: analizu situacije, spisak održivih naselja, akcione planove i razvoj detaljnih urbanističkih planova sa parcelacijom. Ovi planovi su ključni, jer bez njih nije moguća legalizacija ili infrastruktura. Urbanističko planiranje mora napustiti negativan stav prema romskim naseljima, fokusirajući se na njihovo očuvanje umesto preseljenja.

Prinudno iseljenje nije dozvoljeno bez alternativnog smeštaja jednakog ili boljeg kvaliteta, u skladu sa standardima adekvatnog stanovanja. Zemljište u javnoj svojini treba ustupiti ili iznajmiti stanovnicima bez tendera, zbog njihove materijalne situacije. Lokalne samouprave i civilno društvo sprovode planiranje, a na državnom nivou, ministarstvo uspostavlja jedinicu za nadzor. Podzakonski akti uključuju uredbu o ustupanju zemljišta i pravilnik o parcelaciji, sa prilagođenim standardima (npr. uži putevi od 3-4 metra), ali bez kompromisa po bezbednosti.

Prednacrt sadrži odredbe o kaznama, nadzoru i prelaznim merama.